იუპიტერი, პლანეტების მეფე, გაზის გიგანტია, რომელიც თავისი უზარმაზარი ზომით, ძლიერი შტორმებითა და მრავალრიცხოვანი თანამგზავრებით მართავს ჩვენს მზის სისტემას. ეს პლანეტა, რომელსაც რომაელი ღმერთების მეფის სახელი დაარქვეს, წარმოგვიდგენს კონტრასტებით სავსე სამყაროს: მისი მღელვარე ღრუბლებიდან, მის თანამგზავრებზე აღმოჩენილ ყინულოვან საიდუმლოებამდე. იუპიტერი წარმოადგენს ერთ-ერთი ყველაზე საინტერესო და საიდუმლო პლანეტას, რომელიც გამორჩეულია თავისი უძლიერესი მაგნიტური ველით, ძალიან სწრაფი ბრუნვით და შთამბეჭდავი სტრუქტურით.
გაზის გიგანტი, რომლის მსგავსიც არაფერია
იუპიტერის ატმოსფერო მორევების მსგავსია, სადაც ამიაკისა და წყლის ღრუბლები ქმნიან მის დამახასიათებელ მუქ ნარინჯისფერ სარტყლებსა და უფრო ღია ზონებს, რომლებიც ერთმანეთის საწინააღმდეგო მიმართულებით მოძრაობენ.
პლანეტის ატმოსფერული სტრუქტურაში ვხედავთ სტიქიურ, ცვალებად გარემოს, სადაც ხშირია ძლიერი ქარიშხლები და მღელვარე ამინდი. ერთ-ერთი ყველაზე ცნობილი და დიდი შტორმი პლანეტის ღრმა ატმოსფეროში მდებარეობს — დიდი წითელი ლაქა, რომელიც 300 წელზე მეტია მძვინვარებს და ზომით დედამიწაზე დიდია.
NASA-ს კოსმოსური ხომალდის, Juno–ს მონაცემების მიხედვით, იუპიტერს არ აქვს მყარი ზედაპირი, რადგან იგი ძირითადად წყალბადისა და ჰელიუმისგან შედგება. იგი შეიცავს თხევადი წყალბადის ღრმა ოკეანის მსგავს ფენას, ხოლო მის ბირთვს „ბუნდოვანი“ სტრუქტურა აქვს.
იუპიტერის უზარმაზარი ზომა და სწრაფი ბრუნვა
იუპიტერი ყველაზე დიდი პლანეტაა მზის სისტემაში. 69 911 კილომეტრი რადიუსით, იუპიტერი დედამიწაზე 11-ჯერ უფრო განიერია. მიუხედავად მისი ზომისა, პლანეტაზე დღე საოცრად მოკლეა — მხოლოდ 9.9 საათი. პლანეტას მზის გარშემო ერთი ბრუნის დასასრულებლად დედამიწის 12 წელი სჭირდება, რაც იმას ნიშნავს, რომ მისი წელიწადი დედამიწის 4 333 დღეა.
მთვარეები, რგოლები და მაგნიტური ძალა
იუპიტერს აქვს 95 მთვარე, რომელთაც საკუთარი მინიატურული მზის სისტემა შექმნეს. ოთხი უდიდესი მთვარე — იო, ევროპა, განიმედე და კალისტო — პირველად გალილეო გალილეიმ 1610 წელს აღმოაჩინა. ეს მთვარეები ცალკე სამყაროებია, რომელთაც შესაძლოა ძალიან საინტერესო მახასიათებლები გააჩნდეთ.მაგალითად, ვარაუდობენ რომ ევროპა ყინულოვანი ქერქის ქვეშ უზარმაზარ ოკეანეს მალავს, სადაც შესაძლოა სიცოცხლის არსებობისთვის ხელსაყრელი გარემოა.
იუპიტერი ასევე გამოირჩევა რგოლების სისტემით, რომელიც NASA-ს Voyager 1 კოსმოსურმა ხომალდმა 1979 წელს აღმოაჩინა. თუმცა, ისინი ბევრად სუსტები და ნაკლებად შესამჩნევია, ვიდრე სატურნის რგოლები.
იუპიტერის მაგნიტური ველი მზის სისტემის პლანეტებიდან ყველაზე ძლიერია. ის კოსმოსში მილიონობით კილომეტრზე ვრცელდება და პლანეტის გარშემო უზარმაზარ მაგნიტოსფეროს ქმნის.
შტორმიანი სამყარო
იუპიტერის გარეგნობა ძალიან დინამიური და საინტერესოა. მისი ღრუბლები, სარტყლები და ქარიშხლები ქმნიან მოზაიკას, რომელიც უდიდეს შთაბეჭდილებას ახდენს. ძლიერი ჭავლური ნაკადები და ციკლონები, რომლებიც ზოგიერთი ღრუბლების ზედაპირიდან 350 კილომეტრის სიღრმეზე ვრცელდება, ქმნის დინამიურ მომხიბვლელ ატმოსფეროს.
„ჯუნოს“ მონაცემები აჩვენებს, რომ ეს შტორმები, მათ შორის დიდი წითელი ლაქა, გაცილებით ღრმა და ინტენსიურია, ვიდრე ადრე ეგონათ.
სიცოცხლის პოტენციალი
მიუხედავად იმისა, რომ იუპიტერის ექსტრემალური პირობების გამო სიცოცხლის არსებობა ნაკლებად სავარაუდოა, მისი მთვარე ევროპა მომავალში მნიშვნელოვანი სამეცნიერო კვლევების პერსპექტიული სამიზნეა. მისი ყინულოვანი ქერქის ქვეშ მდებარეობს უზარმაზარი ოკეანე, რომელიც შესაძლოა სიცოცხლისთვის ხელსაყრელ პირობებს ქმნიდეს. სწორედ ამიტომ, ევროპა NASA-ს მომავალი „ევროპა კლიპერის“ მისიის მთავარი სამიზნეა.
იუპიტერი მზის სისტემის ერთ-ერთი ყველაზე საიდუმლო და მომხიბვლელი პლანეტაა. მისი უზარმაზარი ზომა, ძლიერი შტორმები, საინტერესო თანამგზავრები და მაგნიტური ძალები მას ერთ-ერთ ყველაზე გამორჩეულ ციურ ობიექტად და სამეცნიერო კვლევების ერთ-ერთ ყველაზე მიმზიდველ სამიზნედ აქცევს.
წყარო: NASA