24 აპრილს NASA-სა და ESA-ს ერთობლივ მისიას — ჰაბლის კოსმოსურ ტელესკოპს (Hubble Space Telescope) — 35 წელი შეუსრულდა დედამიწის ორბიტაზე.
სამი ათწლეულზე მეტი აღმოჩენების შემდეგ, Hubble კვლავ რჩება კაცობრიობის ისტორიაში ერთ-ერთ ყველაზე გამორჩეულ და შთამბეჭდავ ტელესკოპად.
ტელესკოპი, რომელმაც ყველაფერი შეცვალა
1990 წლამდე, ჰაბლის გაშვებამდე, კაცობრიობას არასდროს ჰქონია შესაძლებლობა ასეთი კაშკაშა და მკაფიო სურათები მიეღო შორეული სამყაროდან.
დედამიწის საუკეთესო ტელესკოპებსაც კი შორეულ სივრცეში გაცილებით ნაკლების დანახვა შეეძლოთ.
ჰაბლმა ეს სამუდამოდ შეცვალა — მოგვიტანა ვარსკვლავების დაბადების და სიკვდილის, გალაქტიკების შეჯახების და ადრეული სამყაროს ყველაზე შორეული ადგილების თვალწარმტაცი პანორამები.
1993-დან 2009 წლამდე ჩატარებული ხუთი გაბედული შატლის მისიის შედეგად, ჰაბლი განახლდა და მისი სიცოცხლე მნიშვნელოვნად გახანგრძლივდა.
დღეს ის უკვე 1.7 მილიონზე მეტ დაკვირვებას ითვლის 55,000-ზე მეტ ციურ ობიექტზე. ხოლო მის მონაცემებზე დაყრდნობით 22,000-ზე მეტი სამეცნიერო ნაშრომია გამოქვეყნებული — და ეს რიცხვი დღემდე იზრდება.
ჰაბლის აღმოჩენები
ჰაბლის მიღწევები ლეგენდარულია:
მან გაზომა სამყაროს გაფართოების სიჩქარე, აღმოაჩინა ზემასიური შავი ხვრელები თითქმის ყველა გალაქტიკაში, მოგვაწოდა მინიშნებები ბნელი ენერგიის არსებობაზე და დააფიქსირა ეგზოპლანეტების ატმოსფეროები.
მისმა აღმოჩენებმა შთააგონა მეცნიერთა ახალი თაობა და გაგვიხსნა გზა კიდევ უფრო ძლიერი “ჯეიმს ვების კოსმოსური ტელესკოპის” (JWST) შექმნისკენ.
ჰაბლის ერთ-ერთი უდიდესი საჩუქარია ის, რომ მან ასტრონომია ყველასთვის ხელშესახები გახადა — მისი საოცარი კოსმოსური ფოტოები კაცობრიობის ყველა კუთხეში აღფრთოვანებასა და ცნობისმოყვარეობას აღძრავს.
35 წლისთავის მთავარი მოვლენები
იუბილეს აღსანიშნავად, ჰაბლმა გამოაქვეყნა ახალი სურათები:
- მარსი — 2024 წლის ბოლოს გადაღებული ფოტო, რომელშიც ჩანს მარსის წყლის-ყინულის ღრუბლები და გაყინული პოლარული ქუდი.
- პლანეტარული ნისლეული NGC 2899 — ბეჭდის მსგავსი თვალწარმტაცი ღრუბელი, ვარსკვლავური ქარების და გამოსხივების მიერ ჩამოყალიბებული.
- ვარდის ნისლეული — შესანიშნავი ხედი ვარსკვლავების “საბავშვო ბაღზე”, სადაც ახალგაზრდა ვარსკვლავები საკუთარ სამყაროს ქმნიან.
- სპირალური გალაქტიკა NGC 5335 — დინამიკური ცენტრალური ზოლით და ვარსკვლავების წარმოქმნის რეგიონებით მდიდარი სპირალური გალაქტიკა.
ჰაბლი კვლავაც სრულ ზენიტშია
35 წლის შემდეგაც კი, ჰაბლი კვლავ აქტიურად მუშაობს და ასტრონომიაში მნიშვნელოვან როლს ასრულებს:
ის მონაწილეობს საშუალო მასის შავი ხვრელების ძიებაში (მაგალითად, ომეგა ცენტავრში), აღმოაჩინა ყველაზე შორეული ვარსკვლავი — ერენდელი (Earendel), რომელიც დიდი აფეთქებიდან მხოლოდ 900 მილიონი წლის შემდეგ გაჩნდა…
ჩვენს მზის სისტემაში კი აგრძელებს იუპიტერისა და ნეპტუნის დაკვირვებას, ასტეროიდების შესწავლას და DART მისიის შედეგად ასტეროიდზე ზემოქმედების შედეგების დაფიქსირებას.
ხიდი თაობებს შორის
ჰაბლის ხანგრძლივმა სიცოცხლემ ასტრონომებს შესაძლებლობა მისცა შეესწავლათ ცვლილებები დროში — თვალი ედევნებინათ პლანეტარული ამინდისთვის, ვარსკვლავური ფორმირებისთვის და შავი ხვრელების აქტივობისთვის ათწლეულების განმავლობაში.
მისი მონაცემთა არქივი, რომელიც უკვე 400 ტერაბაიტს აჭარბებს, მომავალ თაობებს სამყაროს კვლევის უდიდეს შესაძლებლობებს მიაწვდის.
ჰაბლი აგრძელებს მოგზაურობას — წარსულს, აწმყოსა და მომავალს შორის — უსასრულობისკენ!
გილოცავთ, ჰაბლო — კიდევ უფრო დიდ აღმოჩენებს და ახალ საოცრებების გისურვებთ!