NASA-ს 2024 წლის მონაცემებით უკვე 5500 დადასტურებული ეგზოპლანეტა არსებობს, და კიდევ დამატებით ათასობით პოტენციური კანდიდატი. დღეს უკვე ვიცით, რომ ყველა ვარსკვლავს ყავს პლანეტა, რომ პლანეტები მხოლოდ ჩვენს გალაქტიკაშიც კი ტრილიონობით არიან. ახლა ეგზოპლანეტების კვლევა ახალ ეტაპზე გადავიდა, ახლა ჩვენი ინტერესის საგანია ეგზოპლანეტების დეტალები, აქვთ თუ არა ატმოსფერო, როგორი შემადგენლობა აქვს ატმოსფეროს და რა თქმა უნდა ყველაზე მთავარი შეკითხვა: არსებობს თუ არა წყალი ამ პლანეტაზე.
ეგზოპლანეტების შესწავლაში ბევრმა კოსმოსურმა ტელესკოპმა მიიღო მონაწილეობა. მათ შორისაა:
ჰაბლის კოსმოსური ტელესკოპი
ჰაბლი უკვე არსებობის 35 წელს ითვლის, პირველი კოსმოსური მისია იყო, რომელმაც ეგზოპლანეტები აღმოაჩინა და თან ზოგი მათგანის ატმოსფეროც შეისწავლა.
Kepler და მისი მეორე მისია K2
რა თქმა უნდა ყველაზე დიდი წვლილი ეგზოპლანეტებზე ჩვენი წარმოდგენების ძირეულად შეცვლაში კეპლერის კოსმოსურ მისიას მიუძღვის. კეპლერის ოფიციალური მისია იყო პლანეტებზე ნადირობა, რამაც ისტორიულ შედეგამდე მიგვიყვანა. კეპლერი იყენებდა ტრანზიტის მეთოდს და ეძებდა ვარსკვლავების გამოსხივების შემცირების უმცირეს ნიშნებს, როდესაც პლანეტა თავისი ვარსკვლავის წინ გაივლიდა. მხოლოდ პირველ მისიაში კეპლერი 150 000 ვარსკვლავს დააკვირდა უწყვეტად. 4 წლის შემდეგ, ტექნიკური ხარვეზის გამო ნასამ კეპლერის პირველი მისია დაასრულა და მეორე მისია K2 დაიწყო. კეპლერის მისია ოფიციალურად 2018 წელს დასრულდა, თუმცა იმდენი მონაცემი დატოვა, რომ მეცნიერებმა დღემდე ვერ ამოწურეს და პლანეტების მოძიება ისევ გრძელდება.
შპიცერის ტელესკოპი
რომელიც ინფრაწითელ უბანში აკვირდებოდა და პროტოვარსკვლავურ სქელ მტვრის ღრუბლებში “ახალდაბადებულ” ვარსკვლავებს უღებდა სურათებს. ეს მისია ოფიციალურად 2020 წელს დასრულდა, თუმცა კეპლერის მსგავსად მანაც იმხელა მემკვიდრეობა დაგვიტოვა, რომ მეცნიერები დღემდე ამუშავებენ მის მონაცემებს. მის ერთ ერთ ყველაზე წარმატებულ აღმოჩენად ითვლება 7 ეგზოდედამიწის პლანეტური სისტემის აღმოჩენა ვარსკვლავ TRAPPIST-1ზე. შპიცერის ტელესკოპით მათი მასები და სიმკვრივეების განსაზღვრაც მოხერხდა.
TESS-ის კოსმოსური მისია
ტესი იშიფრება როგორც ტრანზიტული ეგზოპლანეტების კვლევის სატელიტი, რომელიც ანალოგიურად ტრანზიტის მეთოდს იყენებს ეგზოპლანეტების საპოვნელად. კეპლერი ცის მხოლოდ ერთ პატარა ნაწილს უყურებდა და უდიდესი აღმოჩენები დაგვიტოვა, TESS-ის შემთხვევაში კი ნასამ გადაწყვიტა, რომ მთელი ცის კვლევა იყო საჭირო. ამიტომ ტესის დაკვირვებები 2 წლიან პროგრამებად იყობა, პირველ წელს აკვირდება ერთ ნახევარსფეროს (მაგალითად სამხრეთ ნახევარსფეროს), ხოლო შემდეგ წელს კი მეორე ნახევარსფეროს (მაგალითად ჩრდილოთ ნახევარსფეროს). კეპლერი აკვირდებოდა ასობით ათასი სინათლის წლის მანძილზე, რაც შორეულ ვარსკვლავების ორბიტაზე პლანეტების აღმოჩენას ართულებდა, ამიტომ ტესის მისიაა დედამიწასთან ახლოს მდებარე კაშკაშა ვარსკვლავებზე პლანეტების აღმოჩენა. ამის ერთ ერთი უპირატესობა ისიცაა, რომ ასეთ კაშკაშა ახლო ვარსკვლავებზე პლანეტების პოვნა ჯერ ერთი უფრო ადვილია, და თანაც აადვილებს ე.წ. Follow-up დაკვირვებებს დედამიწიდან, რაც საშუალებას გვაძლევს პლანეტების ზომა, მასა და ატმოსფეროს შემადგენლობა მაღალი სიზუსტით გავზომოთ
ჯეიმს ვების კოსმოსური ტელესკოპი
რა თქმა უნდა ეგზოპლანეტების დამფუძნებლების კლუბი ჯეიმს ვების გარეშე არ შედგებოდა. ჯეიმს ვების ტელესკოპი დღესდღეობით არსებული ყველაზე მაღალტექნოლოგიური და კომპლექსური კოსმოსური ობსერვატორიაა. ვების ტელესკოპი ინფრაწითელ უბანში ხედავს სამყაროს მილიარდობით წლის ისტორიას თითქმის დიდ აფეთქებამდე. მას შეუძლია ჩვენი მსგავსი პლანეტარული სისტემების ფორმაციების და ატმოსფეროს შემადგენლობის დეტალების შესწავლაც კი.
ეგზოპლანეტების შესწავლაში ნასა ასევე დიდ ყურადღებას აქცევს დედამიწისეული ტელესკოპების კოსმოსურ მისიებთან მჭიდრო თანამშრომლობას. მაგალითად როდესაც ტესის ან ჯეიმს ვების დაკვირვებებში რომელიმე ვარსკვლავზე ეგზოპლანეტის არსებობის ეჭვი ჩნდება, დედამიწისეული ტელესკოპების ამ ვარსკვლავისკენ მიმართვას და Follow-up დაკვირვებებს შეუძლიათ არამარტო დაადასტურონ პლანეტის არსებობა, არამედ უფრო მეტი დეტალებიც შეისწავლონ, როგორიცაა მისი ზომები და მასა. შესაბამისად ამ დაკვირვებებს შეუძლიათ პლანეტის ტიპის განსაზღვრაც, გაზის გიგანტია თუ კლდოვანი პლანეტა.