NASA/ESA/CSA-ის ჯეიმს ვების კოსმოსურმა ტელესკოპმა (JWST) 2023 წლის 25 დეკემბერს გადაღებულ გამონასახებში წარმოუდგენელი სიცხადით წარმოაჩინა იუპიტერის პოლარული ნათებების ახალი, განსაცვიფრებელი დეტალები. ეს პლანეტის პოლუსებზე მოციმციმე გიგანტური ნათებები ასობით მეტჯერ უფრო კაშკაშაა, ვიდრე დედამიწაზე ჩვენთვის კარგად ნაცნობი ციალი.
პოლარული ნათებები მაშინ ჩნდება, როდესაც მაღალი ენერგიის ნაწილაკები პლანეტის ატმოსფეროში, მაგნიტურ პოლუსებთან ახლოს, ატომებთან ურთიერთქმედებენ და მათ ნათებას იწვევენ. თუ დედამიწაზე ეს ნაწილაკები ძირითადად მზის ქარიშხლებიდან მოდიან, იუპიტერზე დამატებითი წყაროც მოქმედებს: მისი მძლავრი მაგნიტური ველი იჭერს დამუხტულ ნაწილაკებს არა მხოლოდ მზის ქარიდან, არამედ მისი ვულკანურად აქტიური თანამგზავრის, იოს, მიერ გამოტყორცნილი მასალისგანაც. იოს ვულკანები იმდენად ძლიერია, რომ ნაწილაკების ნაწილი თანამგზავრის გრავიტაციასაც კი აღწევს თავს და იუპიტერს გარს უვლის.
ჯონათან ნიკოლსის (ლესტერის უნივერსიტეტი, დიდი ბრიტანეთი) ხელმძღვანელობით, მეცნიერებმა ვების ახლო ინფრაწითელი კამერის (NIRCam) მეშვეობით იუპიტერის ნათებების გამოსახულებები დააფიქსირეს, რომლებიც მოულოდნელად სწრაფად ციმციმებდნენ და იცვლიდნენ ინტენსივობას. „გვეგონა, რომ ნათება ნელა იფანტებოდა, შესაძლოა 15 წუთის განმავლობაშიც კი. მაგრამ დავინახეთ მთლიანი რეგიონი, რომელიც წამებში ციმციმებდა და სინათლე ფეთქდებოდა “, — ამბობს ნიკოლსი. „ეს იყო ნამდვილი საჩუქარი — ინფრაწითელ ფერებში მოცეკვავე კაშკაშა შოუ!“
კვლევის ფარგლებში აღმოჩნდა, რომ H₃⁺ (ტრიჰიდროგენის იონი) ბევრად უფრო ცვალებადია, ვიდრე მანამდე ეგონათ, რაც მნიშვნელოვან ინფორმაციას იძლევა იუპიტერის ზედა ატმოსფეროს გათბობისა და გაგრილების მექანიზმებზე.
მკვლევრებმა მონაცემებში ასევე აღმოაჩინეს უცნაური შეუსაბამობები. ჰაბლის კოსმოსური ტელესკოპით ერთდროულად გადაღებულ ულტრაიისფერ ფოტოებზე არ ჩანს ის კაშკაშა ლაქები, რომლებიც ვების სენსორებმა დააფიქსირეს.
მეცნიერთა ჯგუფი აპირებს, ეს უცნაური შეუსაბამობა დეტალურად შეისწავლოს. ისინი ვების მონაცემების NASA-ს Juno-ს აპარატის შედეგებთან შეადარებას გეგმავენ, რათა ამ უჩვეულო ნათებების ბუნება უკეთ გაიგონ.
გარდა ამისა, კვლევა მნიშვნელოვან საფუძველს უქმნის ევროპის კოსმოსური სააგენტოს მისია JUICE-ის სამომავლო დაკვირვებებს, რომელიც იუპიტერისა და მისი ოკეანეებით მდიდარი თანამგზავრების — ევროპას, კალისტოსა და განიმედეს — შესასწავლად მიემართება. JUICE-ს სპეციალური ინსტრუმენტები დაეხმარება დეტალურად შეისწავლოს, როგორ ურთიერთქმედებს იუპიტერის ატმოსფერო, მაგნიტური ველი და თანამგზავრებისგან მომდინარე ნაწილაკები.
აღმოჩენები დაფუძნებულია ვების დაკვირვების მეორე ციკლის პროგრამაზე #4566 და ჰაბლის პროგრამაზე #17471. შედეგები გამოქვეყნდა სამეცნიერო ჟურნალში Nature Communications.
წყარო: NASA/ESA/CSA
Ricardo Hueso (UPV), Imke de Pater (UC Berkeley), Thierry Fouchet (Observatory of Paris), Leigh Fletcher (University of Leicester), Michael H. Wong (UC Berkeley), Joseph DePasquale (STScI), J. Nichols (University of Leicester), M. Zamani (ESA/Webb)